Tazama chanzo cha Kichujio cha tawi la msonobari

Kichujio hiki kinatumia kipande nyembamba cha tawi la msonobari kusafisha maji kwa mvuto, bila umeme. Kinatumika katika nyanda za juu za Kenya ambako msonobari unapatikana. Sio tiba rasmi ya maji ya kunywa. Chemsha maji au tumia klorini kama unaweza. Hakiondoi sumu za kemikali kama floridi au arseniki.

{{Mradi wa DIY
|Muda=Saa 2 za kazi pamoja na saa 1 ya kuloweka; siku 1–2 zaidi ukikausha vipande
|Ugumu=Wastani
|Gharama=200–800 bila kileo; 500–1,400 ukitumia ethanoli ya chakula
|Eneo=Kaunti za nyanda za juu zenye misonobari ya mashamba, kwa mfano Nyandarua, Nakuru, Kiambu, Kericho, Elgeyo Marakwet
|Vifaa=
* Tawi moja la msonobari lenye rangi ya kijani, lililo sawa, takriban sentimita 4 upana (''Pinus patula'' au msonobari mwingine). Tumia mbao iliyoanguka au iliyokatwa kwa kupogoa, kwa ruhusa ya mwenye shamba.
* Chupa mbili za plastiki za lita 1.5 zilizosafishwa
* Bomba la plastiki takriban mita 1
* Klabu mbili za bomba, au waya na tepe ya mpira inayofunga vizuri
* Kitambaa safi cha pamba kuzuia tope kabla ya mbao
* Maji ya moto ya 60–65 °C kwa saa 1
* Ethanoli ya chakula au isopropyl ya duka la dawa ukitaka kuhifadhi vipande vikavu — '''si''' methylated spirit
* Chombo safi chenye kifuniko kwa maji yaliyochujwa
|Zana=
* Kisu kikali au msumeno mdogo
* Kisu cha kumenya gome
* Sufuria na jiko la kushikilia maji ya moto (si chemsha inayochemka)
* Kalamu ya kuweka alama juu na chini ya tawi
|Usalama=
* Hiki si kichujio rasmi cha maji. Usichukulie maji yaliyotoka kuwa salama kunywa. Kama unaweza, chemsha baada ya kuchuja, au tumia klorini ya nyumbani kama ilivyoandikwa.
* Tumia msonobari, au ua la saipresi kama jaribio ambalo halijathibitishwa. Usitumie miti inayotoa maua kama mkaratusi, mwembe, au grevillea: mifereji yake ni mirefu na kipande kifupi hakitachuja.
* Usitumie yew au miti mingine yenye sumu. Ukiwa hujui jina la mti, usijenge hiki.
* Methylated spirit ina methanol. Usiitie kwenye kichujio cha maji ya kunywa.
* Ukitumia ethanoli, tupa maji ya kwanza yanayotoka. Usiyanywe.
* Vaa glavu unapokata. Usikate mti hai bila ruhusa.
* Kipande kilicholowa huoza kwa siku chache. Kikinuka vibaya, kikawa cheusi, au maji yakakoma, kitupie.
|Hatua=
# Chagua tawi la msonobari lenye rangi ya kijani, lililo sawa, takriban sentimita 4 upana. Weka alama kwenye upande uliokuwa ukielekea ncha ya tawi.
# Kata tawi na ulitie majini mara moja lisikauke.
# Menya gome na tabaka laini chini yake hadi mbao nyeupe ya nje ionekane pande zote. Usitumie kiini cheusi cha ndani.
# Kata kipande kimoja au zaidi chenye unene wa sentimita 1, moja kwa moja kwenye nyuzi — si kwa mwelekeo wa pembeni.
# Loweka vipande katika maji ya 60–65 °C kwa saa 1. Usichemishe; chemsha huharibu utando wa ndani.
# Ukitumia kipande leo: kiweke maji baridi hadi utakapokibandika. Ukihifadhi: kiloweke katika ethanoli ya chakula au isopropyl kwa masaa 24–48, kisha kikaushe kikiwa kimesimama kwenye kivuli au chini ya 45 °C. Usitumie methylated spirit.
# Kata chini ya chupa moja ili iwe tanki la maji machafu. Unganisha shingo na bomba. Weka tanki takriban mita 1 juu ya kichujio.
# Bana kipande ndani ya bomba ili mbao ijaze mlango. Maji yapite '''ndani''' ya mbao, si pembeni yake. Jaribu kwanza kwa maji safi; yakivuja, kaza na ujaribu tena.
# Funika mlango wa tanki kwa kitambaa cha pamba. Mimina maji yaliyotulia kupitia kitambaa, si tope zito moja kwa moja kwenye mbao.
# Tupa maji ya kwanza yanayotoka kwenye kichujio (hasa baada ya ethanoli). Kisha kusanya maji yaliyochujwa katika chombo safi chenye kifuniko.
# Badilisha kipande kila siku 1–4, au mara maji yanapokoma. Kipande kilicholowa hakitumiki tena baada ya kuoza; kipande kikavu kilichotibiwa kinaweza kusubiri hadi miaka miwili kabla ya matumizi ya kwanza.
|Maelezo ya eneo=
Msonobari wa mashamba ni mti wa nyanda za juu. Pwani au nyanda za chini zisizo na msonobari, usibadilishe na mti wa kienyeji unaotoa maua. Ua za saipresi (''Cupressus lusitanica'') hazitoi maua na zipo mijini, lakini majaribio yaliyochapishwa yalitumia msonobari na ginkgo, si saipresi ya Kenya; chukulia badiliko hilo kama jaribio. Maji yenye tope nyingi, kama mabwawa ya mvua, bado yanahitaji kitambaa na yanaweza kuziba kipande haraka. Maeneo yenye floridi nyingi kwenye maji ya visima, kichujio hiki hakisaidii.
|Vyanzo=
* Ramchander, Hegde, Antony, Wang, Leith, Smith na Karnik, "Engineering and characterization of gymnosperm sapwood toward enabling the design of water filtration devices", ''Nature Communications'', 2021 (majaribio ya maabara na kazi shambani nchini India).
* Boutilier, Lee, Chambers, Venkatesh na Karnik, "Water filtration using plant xylem", ''PLOS ONE'', 2014.
* MIT News, "MIT engineers make filters from tree branches to purify drinking water", 25 Machi 2021.
* Maelezo ya wazi ya kutengeneza: http://www.xylemwaterfilter.org/
}}

== Kabla ya kuanza ==

Majaribio ya maabara ya MIT yaliripoti kuondoa zaidi ya asilimia 99 ya ''E. coli'' na rotavirus katika maji yaliyoongezwa vijidudu, na idadi ndogo ya kolifomu katika chemchemi, bomba, na maji ya ardhini nchini India. Hiyo si dhamana kwa jikoni yako. Aina ya mti, unene wa kipande, uvujaji, na uchafu wa maji hubadilisha matokeo.

Hiki '''hakiondoi''' kemikali (floridi, arseniki, dawa za mashamba), wala hakijathibitishwa kama tiba rasmi ya WHO ya maji ya nyumbani. Kuchemsha bado ni njia thabiti zaidi katika nyumba nyingi nchini Kenya.

== Jinsi inavyofanya kazi ==

Msonobari huvuta utomvu kupitia mifereji nyembamba iliyokatwa na utando wenye tundu ndogo sana. Bakteria ni kubwa kuliko tundu hizo. Kipande cha mbao nyeupe hai kinaweza kuzuia vijidudu — ikiwa maji hayawezi kupita pembeni ya mbao. Miti inayotoa maua ina mifereji mirefu; kipande kifupi hakitawazuia.

Mbao kavu isiyotibiwa hufunga utando huo na maji yakoma. Kuloweka maji ya moto pamoja na ethanoli ndiyo njia watafiti walivyohifadhi vipande vikavu. Kipande kikilowa na kutumika, huziba kisha kuoza, ndiyo maana hudumu siku, si miezi.

== Kutumia na kubadilisha ==

* Inua tanki ili mvuto ufanye kazi. Kiwango cha mfano kilikuwa kama lita 1 kwa saa, si bomba la jikoni.
* Weka maji yaliyochujwa katika chombo safi. Kichujio hakisaidii ukiingiza kikombe chafu ndani yake.
* Maji yanapokoma, kipande kimekwisha. Usikikate tena ili "kufungua"; kata kipande kipya.
* Usikaushe kipande kilichotumika ili kikitumie tena.

== Matatizo ya kawaida ==

* '''Maji yanapita kwa kasi.''' Yanapita pembeni ya mbao. Kaza klabu; kata kipande kipya ikiwa hakijazi bomba.
* '''Hakuna maji.''' Kipande kilikauka bila kutibiwa, ni nene mno, au kimeziba. Anza na mbao hai au kipande kilichotibiwa; unene uwe karibu sentimita 1.
* '''Harufu mbaya.''' Kimeanza kuoza. Kitupie, osha chupa na bomba, kata kipande kipya.
* '''Ulitumia mkaratusi.''' Usinywe maji hayo. Anza tena na msonobari.

[[en:Projects:Pine-branch water filter]]